الخمر است ؛ بنابراين كافر مىباشد ، بايد او را كشت و به جايش يكى از پسران شيخ الاسلام را كه نوهء شاه عباس بزرگ است ، بر تخت سلطنت نشاند . » اين روحانى را از اصفهان تبعيد كرده و در راه شيراز سر به نيست كردند . نكته‌اى كه در روابط علما با دولت صفوى ، تأثير فوق‌العاده‌اى داشت ، اين بود كه علماى شيعه كه تجربهء چندين قرن دشمنى دولت‌ها را با تشيع در تاريخ اسلام داشتند ، به اندازه‌اى از وضعيت پديد آمده خشنود بودند ، و آن را ستايش مىكردند كه امروزه براى ما ، قدرى تند و نامأنوس به نظر مىآيد . علماى شيعه از اين كه به بركت دولت صفويه ، تشيع از حالت تقيّه خارج گشته و به اين حد از رشد رسيده بود ، بسيار خرسند بودند . ميرزا عبد الله افندى ، از شاگردان علامهء مجلسى و از كانديداهاى شيخ الاسلامى به سال 1115 ، پس از شرحى از تسلط خلفا و اميران سنى بر ايران و فشارى كه بر شيعيان اعمال مىكردند ، با اشاره به روى كار آمدن صفويه ، مىنويسد : و ليكن الحال به بركت دولت سلاطين شريعت‌آيين صفويه و سعى علماى دين مبين - شكّر الله مساعيهم - احوال اكثر مردم ايران خصوصا اهل اصفهان ، چه جاى قزوين و كاشان ، در باب وفور ايمان و تعصّب شيعگى ايشان به جايى رسيده كه اگر در كلّ اين سه شهر خصوص در اهل بلدهء اصفهان و بلوكات و توابع و نواحى اصفهان گرديده تتبع زيادى نمايند كه يك شخصى سنّى در آن‌ها يافت شود ، به حمد الله تعالى در آن حالا به هم نمىرسد . « 1 » همو باز در جاى ديگرى با اشاره به تلاش سلطان محمد خدابنده و نيز سربداران و از بين رفتن آنان به دست تيمور و فشار مجدد بر شيعيان مىنويسد : و به همين تقريب ظهور سلطنت تيمور سنّى و سلسله‌اش به جهت تسلط پادشاهان سنيان باز اهل سنت و جماعت در ولايت ايران به غاية الغايه قوى و شيعيان ايران بىنهايت عاجز و ضعيف شده‌اند و مؤمنان بىپروبال سالهاى دراز بر آن منوال مىبوده‌اند تا به حدى كه همه ولايات ايران مملو از كفر و ضلالت و مثل ازمنهء سابقه اعداى دين بر همگى مؤمنين تسلط به نوعى به هم رسانيده بوده كه كسى از شيعيان اظهار مذهب خود در ايران نمىتوانست نمود تا آن كه آخر ، آفتاب عالم تاب دولت ملوك صفويه - شكّر الله مساعيهم - از افق آسمان ايمان طلوع و ظهور كرده و نورشان عالم‌گير شده و پادشاه سكندر جاه ، شاه اسماعيل - انار الله برهانه - در آذربايجان خروج و بر ولايت ايران و اكثر توران و بر بعضى از ديار روم نيز مسلط گرديده ، در آن وقت جماعت شيعه از هر گوشه و كنارى از بابت آهوان رم ديده بر دور آن معين مؤمنان ، بل پدر و مادر مهربان شيعيان ، از همه مكان

--> ( 1 ) . جعفريان ، رسول ، مقالات تاريخى ، دفتر هفتم ، ص 40